Həyatın ən gözlənilməz anlarında – mühüm bir iş görüşməsi, toy və ya uzun müddətdir gözlənilən bir tədbir ərəfəsində güzgüdə gördüyümüz o qırmızı, iltihablı sızanaq bütün əhvalımızı korlaya bilər. İlk impulsumuz adətən həmin nöqtəni sıxmaq və ya evdə tapdığımız hər hansı bir maddə ilə onu "yox etmək" olur. Lakin tələsik verilən qərarlar çox vaxt dərinin daha da zədələnməsinə, infeksiyanın yayılmasına və ən pisi, ömürlük qalacaq çapıqlara yol açır. Bir dermatoloq kabinetində ən çox eşitdiyimiz suallardan biri budur: "Doktor, bu sızanağı bir gecədə necə qurutmaq olar?". Reallıq budur ki, dərini "qurutmaq" deyəndə biz əslində oradakı iltihabı söndürməyi və piy vəzilərinin həddindən artıq aktivliyini cilovlamağı nəzərdə tuturuq. Professional bir dəri həkimi üçün hər bir iltihab ocağı fərdi yanaşma tələb edir və "hər kəsə uyğun bir möcüzəvi vasitə" anlayışı tibbi baxımdan doğru deyil. Bu yazıda biz sızanaqları sürətli şəkildə qurutmağın elmi yollarını, istifadə edilən aktiv maddələri və ən əsası, dərinin sağlamlığını qoruyaraq bu prosesi necə idarə etməli olduğumuzu ətraflı araşdıracağıq.
Dərimizin altında yerləşən piy vəziləri normal şəraitdə dərini nəmli saxlamaq üçün sebum (yağ) ifraz edir. Lakin bu vəzilər həddindən artıq işlədikdə və ölü dəri hüceyrələri məsamələri tıxadıqda, orada bakteriyaların çoxalması üçün ideal mühit yaranır. Nəticədə yaranan sızanaq əslində bədənimizin həmin bakteriyalara qarşı verdiyi iltihabi reaksiyadır. Bir dəri həkimi olaraq qeyd etməliyəm ki, qurutma prosesi həmin nahiyədəki rütubəti tamamilə yox etmək deyil, sebumun ifrazını azaltmaq və bakterial yükü aşağı salmaqdır. Əgər siz dərini həddindən artıq aqressiv şəkildə qurutsanız, dəri özünü qorumaq üçün daha çox yağ ifraz etməyə başlayacaq ki, bu da "reaktiv yağlanma" adlanan qüsurlu bir dövrə yol açır. Professional bir dermatoloq tərəfindən tövsiyə olunan metodlar isə dərinin baryer funksiyasını qoruyaraq yalnız hədəf nöqtəyə təsir etməyə yönəlir.
Sızanaqların qurudulmasında istifadə edilən topikal (yerli) vasitələr müxtəlif aktiv maddələrdən ibarətdir. Hər bir maddənin öz təsir mexanizmi var:
Benzoyl Peroxide (Benzoil Peroksid): Bu maddə sızanaq daxilinə oksigen buraxaraq bakteriyaları (Propionibacterium acnes) məhv edir. O, ən güclü qurudan üsullar arasında yer alır, çünki həm iltihabı azaldır, həm də məsamələri təmizləyir. Lakin diqqətli olmalısınız; o, paltarları və dəsmalları ağarda bilər.
Salicylic Acid (Salisilin Turşusu): BHA (Beta Hidroksi Turşusu) olaraq bilinən bu maddə yağda həll olur. Bu o deməkdir ki, o, məsamənin dərinliyinə nüfuz edərək ordakı yağ tıxacını əridir. Bir dəri həkimi çox vaxt qara nöqtələr və yağlı dəri üçün bu maddəni məsləhət görür.
Sulfur (Kükürd): Qədim zamanlardan bəri istifadə olunan bu təbii element dərinin üst qatındakı yağı özünə çəkir və ölü hüceyrələri təmizləyir. Həssas dərisi olanlar üçün qurudan üsullar axtarışında kükürd tərkibli "drying lotion"lar ən yaxşı seçimdir.
Sink (Zinc Oxide): Sink həm dərini sakitləşdirir, həm də iltihabı qurudur. Sink pastası bir çox dermatoloq reseptində yer alan klassik və ucuz bir vasitədir.
Bir çox insan kimyəvi maddələrdən qaçaraq təbii qurudan üsullar tərəfdarı olur. Çay ağacı yağı (Tea Tree Oil) burada liderdir. Tədqiqatlar göstərir ki, 5%-lik çay ağacı yağı bəzi hallarda benzoyl peroksid qədər effektiv ola bilər, lakin dərini daha az qıcıqlandırır. Amma unutmayın ki, efir yağlarını dərhal saf şəkildə dəriyə vurmaq yanmalara səbəb ola bilər. Bir dəri həkimi məsləhəti olmadan dərinin böyük sahələrinə bu yağları tətbiq etmək risklidir. Digər bir məşhur üsul isə yaşıl çay kompresidir. Yaşıl çayın tərkibindəki polifenollar piy vəzilərinin işini yavaşlatmağa kömək edir. Lakin heç bir təbii vasitə bir dermatoloq tərəfindən yazılan tibbi preparatın yerini tam vermir.
Sızanaqların sürətli və təhlükəsiz qurudulması prosesi piy vəzilərinin fəaliyyətini tənzimləmək, bakterial kolonizasiyanı azaltmaq və dərinin iltihabi reaksiyasını söndürmək prinsiplərinə dayanır. Peşəkar bir dermatoloq tərəfindən tövsiyə olunan müasir müalicə metodları daxilində benzoil peroksid, salisilin turşusu və kükürd əsaslı topikal vasitələr ən yüksək effektivliyi göstərir. Bu üsullar məsamələri dərindən təmizləyərək yağ tıxaclarını əridir və iltihablı nöqtənin daxildən bərpa olunmasını sürətləndirir. Düzgün tətbiq edilən qurudan üsullar dərinin hidro-lipid balansını pozmadan yalnız hədəf nahiyəyə təsir edərək qısa müddətdə nəticə əldə etməyə imkan verir. Hər bir fərdin dəri tipi fərqli olduğu üçün professional bir dəri həkimi nəzarətində aparılan müalicə həm sağalmanı sürətləndirir, həm də post-akne izlərinin yaranma riskini minimuma endirir.
Lokal Tətbiq: Quruducu vasitələri bütün üzə deyil, yalnız sızanaq olan nöqtənin üzərinə vurun.
Müddət: Bir çox "drying lotion" gecə boyu saxlanılmalı və səhər yumşaq şəkildə yuyulmalıdır.
Nəmləndirmə: Qurutma prosesi zamanı dərinin digər nahiyələrini nəmləndirmək baryer sağlamlığı üçün şərtdir.
Günəş Qoruması: Bir çox quruducu maddə (məsələn, retinoidlər) dərini günəşə qarşı həssas edir.
Müdaxilə etməmək: Quruyan sızanağın qabığını qoparmaq infeksiyanın daxilə keçməsinə səbəb olur.
Bir dermatoloq pasiyentə təcili qurutma planı hazırlayarkən adətən bu ardıcıllığı tövsiyə edir:
Təmizləmə: Dəri pH balanslı, yumşaq bir gel ilə təmizlənməlidir. Yağlı qalıqlar quruducu maddənin dəriyə keçməsinə mane olur.
Aktiv maddə tətbiqi: Əgər sızanaq irinlidirsə, benzoyl peroksid; əgər daxili düyün kimidirsə, salisilin turşusu tərkibli serumlar istifadə olunur.
Sakitləşdirmə: İltihabın qırmızılığını azaltmaq üçün tərkibində pantenol və ya allantoin olan vasitələr əlavə edilir.
Hidratasiya: Bir dəri həkimi olaraq həmişə deyirəm: quru dəri daha gec sağalır. Su əsaslı nəmləndiricilər sağalmanı sürətləndirir.
Bu protokola əməl etmək o deməkdir ki, siz dərini sadəcə "yandırıb qurutmursunuz", onu müalicə edirsiniz. Çox vaxt insanlar sızanağın üzərinə diş pastası və ya spirt sürtürlər. Bir dermatoloq üçün bu, dəriyə edilən ən böyük işgəncədir. Diş pastasındakı maddələr ağız boşluğu üçün nəzərdə tutulub və üz dərisində kəskin kimyəvi yanıqlar yarada bilər. Qurudan üsullar mütləq dəri üçün sınaqdan keçmiş tibbi maddələr olmalıdır.
Hər bir sızanaq eyni deyildir. Qara nöqtələr (açıq komedonlar), ağ nöqtələr (qapalı komedonlar), papulalar (qırmızı şişkinliklər) və pustulalar (irinli səpkilər) fərqli yanaşma tələb edir. Əgər sizin üzünüzdəki kistik, dərində yerləşən bir iltihabdırsa, səthi qurudan üsullar ona təsir etməyəcək. Belə hallarda bir dəri həkimi intralezyonal inyeksiya (iltihab daxilinə dərman vurulması) tətbiq edə bilər ki, bu da şişkinliyi cəmi bir neçə saata tamamilə yox edir. Professional bir dermatoloq müayinəsi olmadan daxili kistləri qurutmağa çalışmaq çox vaxt nəticəsiz qalır. Dərinin dərin qatlarında olan iltihab üçün sistemik müalicə, yəni daxilə qəbul edilən preparatlar lazım ola bilər.
Siz xaricdən ən yaxşı qurudan üsullar tətbiq etsəniz də, əgər hər gün yüksək şəkərli və süd məhsulları ilə zəngin qidalanırsınızsa, nəticə qısaömürlü olacaq. Şəkər qanda insulini artırır, insulin isə piy vəzilərini stimullaşdırır. Bir dəri həkimi olaraq pasiyentlərimə həmişə müalicə müddətində glisemik indeksi aşağı olan qidalara üstünlük verməyi məsləhət görürəm. Bol su içmək də toxumaların regenerasiyasına və toksinlərin atılmasına kömək edərək dərinin daha tez durulmasını təmin edir. Yaxşı bir dermatoloq bilir ki, dəri sağlamlığı bir bütündür.
Sızanaq quruduqdan sonra onun yerində qırmızı və ya qəhvəyi bir ləkə qala bilər. Buna post-inflamatuar hiperpigmentasiya deyilir. Qurudan üsullar tətbiq edildikdən sonra dərinin həmin nahiyəsini mütləq günəşdən qorumalısınız. Günəş şüaları iltihablı nahiyəni daha da tündləşdirir. Bir dermatoloq ləkələri azaltmaq üçün niasinamid və ya C vitamini tərkibli zərdablar təyin edə bilər. Əgər sızanağı sıxsanız, dərinin strukturu pozulur və orada çökəklik (çapıq) qalır. Peşəkar bir dəri həkimi çapıqları müalicə etməyin sızanağı qurutmaqdan on qat daha çətin və baha olduğunu hər zaman vurğulayır.
Sızanaq problemi ilə mübarizə apararkən ən böyük silahınız səbir və doğru məlumatdır. Sürətli qurudan üsullar cəlbedici görünə bilər, lakin dərinin bioloji saatını unutmaq olmaz. Bir dermatoloq tərəfindən təsdiq edilməmiş hər bir eksperiment dərinizdə silinməz izlər buraxa bilər. Özünüzü və dərinizi sevin, ona ehtiyacı olan qayğını göstərin. Professional bir dəri həkimi hər zaman sizin üçün ən təhlükəsiz və ən effektiv yolu cızacaqdır. Unutmayın ki, mükəmməl dəri yoxdur, sağlam dəri var. Və sağlam dəriyə gedən yol, elmin işığında atılan doğru addımlardan keçir. Hər yaranan sızanağı bir fəlakət deyil, bədəninizin bir siqnalı kimi qəbul edin və ona hörmətlə yanaşın. Doğru metodlarla hər bir sızanaq iz qoymadan yox ola bilər, kifayət qədər məlumatlı olun və peşəkar dəstəkdən çəkinməyin.
Dermatoloq Dr. Fəridə Axundova
Diqqət: Bu səhifədəki məlumatlar yalnız ümumi məlumatlandırma məqsədi daşıyır və peşəkar tibbi məsləhəti əvəz etmir. Dəqiq diaqnoz və müalicə üçün mütləq ixtisaslı həkimlə şəxsən məsləhətləşməlisiniz. Hər bir pasiyentin vəziyyəti fərqlidir və fərdi yanaşma tələb edir.
Randevu üçün: +994 55 250 39 46
Dr. Fəridə Axundova ilə randevu alın və dəri sağlamlığınız üçün fərdi müalicə planı əldə edin. 15+ il təcrübə və minlərlə məmnun pasiyent.
Telefon: +994 55 250 39 46
