Sızanaq (akne) — piy vəzilərinin və tük follikullarının iltihablaşması nəticəsində yaranan xroniki dəri xəstəliyidir. Əsasən üz, kürək və sinə nahiyələrində qara nöqtələr, sızanaqlar və irinli səpgilər kimi özünü büruzə verir. İnsan dərisi olduqca mürəkkəb, çox qatlı və dinamik bir orqandır. O, sadəcə xarici görünüşümüzü formalaşdıran bir örtük deyil, həm də daxili sağlamlığımızı, immun sistemimizin vəziyyətini və həyat tərzimizi güzgü kimi əks etdirən canlı bir sistemdir. Gündəlik yaşadıqlarımız stress, yuxusuzluq, yanlış və şəkərli qidalanma, hormonal dalğalanmalar və ətraf mühitin günü-gündən artan çirklənməsi dərimizdə müxtəlif problemlərin, o cümlədən şiddətli iltihabların yaranmasına səbəb olur. Həyatımızın hansısa bir mərhələsində qarşılaşdığımız, səhər oyanarkən aynada gördüyümüz hər bir sızanaq əslində dərimizin bizə göndərdiyi bir "kömək çağırışı", daxildə və ya xaricdə nələrinsə yolunda getmədiyinin siqnalıdır. Lakin çox vaxt pasiyentlər bu çağırışlara yanlış, hətta aqressiv cavab verir, əllərinə keçən hər cür kosmetik və ya təbii (!) vasitəni üzlərinə sürtürlər. Nəticədə isə həm iltihab şiddətlənir, dəri florası pozulur, həm də daha çətin sağalan, bəzən illərlə qalıcı olan bir problemlə – dərin hiperpiqmentasiya (tünd ləkələr) ilə üzləşirik. Bu rəng bərabərsizliyinin ən çətin formalarından olan, dərinin həm alt, həm də üst qatlarına nüfuz edən melasma isə insandan həm uzun zaman, həm xərc, həm də ciddi intizam tələb edən qəliz bir prosesdir.
Müasir dövrdə kosmetologiya, dermatologiya və tibb o qədər inkişaf edib ki, demək olar ki, düzgün müayinə ilə həll edilməyəcək, ən azından nəzarət altına alınmayacaq dəri problemi yoxdur. Lakin təəssüf ki, müasir informasiya və sosial şəbəkə bolluğu içərisində düzgün yolu, elmi həqiqəti tapmaq həddindən artıq çətinləşib. İnsanlar çox vaxt anatomiyadan, hüceyrə biologiyasından xəbərsiz olan, sadəcə məhsul satmaq üçün fəsadları barədə məlumatsız olduqları kremləri tərifləyən insanlara inanırlar. Halbuki, peşəkar bir dəri həkimi illərini dərinin anotomiyasını, təbəqələrini, kimyəvi tərkiblərin hüceyrə səviyyəsində, DNT səviyyəsində necə işlədiyini, bir-biri ilə necə reaksiyaya girdiyini öyrənməyə sərf edir. İstənilən ləkə açıcı məhsulun tərkibindəki aktiv maddələr, turşular (məsələn, qlikolik turşu və ya retinol) çox güclü bioloji təsirə malikdir. Onları yanlış faizlə, yanlış saatda, günəş altında və ya aktiv iltihablı bir sızanaq üzərinə tətbiq etmək dəridə kimyəvi yanıqlar, sağalmaz qızartılar və daha tünd ləkələr kimi ciddi fəsadlar yaradır. Odur ki, cildimizdəki hər bir narahatlıq üçün ilk növbədə kosmetika mağazalarının deyil, peşəkar bir dermatoloq qapısını döyməliyik. Dərinizin real ehtiyaclarını yalnız mikroskopik müayinələr, dəri analizləri və ixtisaslı bir dəri həkimi dəqiq təyin edə bilər.
Ləkə, piqmentasiya və melasma müalicəsində dermatologiya dünyasında ən çox adı hallanan, qızıl standart hesab edilən aktiv maddələrdən biri C vitaminidir. C vitamini sıradan bir vitamin deyil, hüceyrələri qoruyan çox güclü bir antioksidantdır. O, dərini ətraf mühitin çirkləndiricilərindən, avtomobil qazlarından və günəşin yaratdığı dağıdıcı sərbəst radikallardan qoruyur, eyni zamanda ləkə yaradan "tirozinaza" fermentinin işini ləngidərək melanin sintezini yavaşlatmaq xüsusiyyətinə malikdir. Lakin C vitamininin kosmetologiyada istifadə olunan çox müxtəlif formaları var (saf L-askorbik turşu, daha stabil askorbil qlükozid, natrium askorbil fosfat və s.) və hansı formanın, hansı faizdə sizin dərinizə uyğun olduğunu tapmaq sıradan bir istifadəçi üçün demək olar ki, qeyri-mümkündür. Xüsusilə də dəriniz həssasdırsa, rozaseya (gül xəstəliyi) varsa və ya üzdə yeni sağalmış sızanaq izləri, qırmızı ləkələr (PIE) mövcuddursa, yüksək faizli və aşağı pH-lı C vitamini dərini kəskin qıcıqlandıra bilər. Məhz bu seçimi bir dermatoloq vasitəsilə etmək, dərinizin tolerantlığına uyğun molekulu tapmaq çox vacibdir.
Digər məşhur və hər kəsin sevdiyi tərkib isə Niasinamiddir (B3 vitamininin aktiv forması). Niasinamid sanki problemli cildin səssiz xilaskarıdır; o, dərinin baryerini təşkil edən seramidlərin istehsalını artıraraq dərini gücləndirir, sebum (yağ) ifrazını mükəmməl şəkildə nizamlayaraq məsamələrin dolmasının və yeni sızanaq yaranmasının qarşısını alır. Eyni zamanda ləkə müalicəsindəki əsas rolu melanositlərdə yaranan melaninin (rəng piqmentinin) yuxarıdakı dəri hüceyrələrinə transferini bloklamasıdır. O, çox yumşaq, qıcıqlandırmadan işlədiyi üçün demək olar ki, hər bir dəri həkimi onu həm sızanaq, həm də ləkə əleyhinə uzunmüddətli müalicə protokollarına daxil edir. Eyni zamanda anti-age (yaşlanma əleyhinə) və ləkə müalicəsinin şahı sayılan Retinol (A vitamini törəmələri) də hüceyrə yenilənmə dövrünü süni şəkildə sürətləndirərək, dərinin ən üst qatında toplanmış, içi piqmentlə dolu ölü hüceyrələrin sürətlə atılmasını və altdan yeni, təravətli, ləkəsiz dərinin gəlməsini təmin edir. Ancaq retinol və digər retinoidlərin istifadəsi mütləq və mütləq şəkildə bir dermatoloq nəzarəti altında, yavaş-yavaş (həftədə 1-2 dəfə olmaqla) həyata keçirilməlidir, çünki yanlış, birdən-birə istifadə dərini yandıra, qızarda və dərinin soyulmasına səbəb ola bilər.
Melasma NədirMelasma — dəridə, xüsusən də günəşə və xarici mühitə ən çox açıq olan üz nahiyəsində yaranan asimmetrik və ya simmetrik, xəritə bənzəri qəhvəyi hiperpiqmentasiya növüdür. Bu xəstəliyin kökündə genetik meylliliklə yanaşı, hamiləlik zamanı baş verən dəyişikliklər, tiroid problemləri kimi hormonal disbalanslar, stress hormonları və təbii ki, zərərli günəş şüaları dayanır. Üzdəki tünd ləkələrdən qurtulmaq üçün hər zaman kompleks və çoxistiqamətli bir yanaşma – həm klinika şəraitində tibbi prosedurlar, həm də evdə çox ciddi, nizamlı dəri qulluğu tələb olunur. Müalicənin heç vaxt dəyişməyən, ən əsas şərti fəsildən asılı olmayaraq hər gün istisnasız olaraq dərini UV şüalarından qoruyan SPF 50+ kremlərin çəkilməsidir. Peşəkar yanaşmada C vitamini, ləkələri ağardan azelain turşusu, hüceyrələri yeniləyən retinol kimi aktivlərlə yanaşı, mikroiynələmə (dermapen), ləkə əleyhinə xüsusi mezoterapiya kokteylləri, Cosmelan/Dermamelan kimi peşəkar pilinqlər və müxtəlif lazer cihazlarından (Pico, Nd:YAG) istifadə edilir. Dəqiq diaqnoz və fərdi müalicə planı sayəsində bu inadkar ləkələri əhəmiyyətli dərəcədə solğunlaşdırmaq və cildin bərabər, parlaq tonunu, o sağlam ışıltını geri qaytarmaq mümkündür.
İnsanlar və bəzi kosmetoloqlar arasında belə bir qəti, lakin yanlış təsəvvür var ki, ləkə müalicəsi yalnız və yalnız qış aylarında aparıla bilər və yaz-yay aylarında gələndə bütün müalicəni dərhal dayandırmaq lazımdır. Əslində isə bu müasir dermatologiyada tamamilə doğru yanaşma deyil. Bəli, dərini dərindən soyan güclü kimyəvi pilinqlər, fraksiyalı lazerlər və yüksək faizli retinoidlər yaz-yay aylarında, xüsusən də günəşin çox aktiv olduğu bölgələrdə tövsiyə olunmur. Çünki prosedurdan sonra onsuz da baryeri zəifləmiş, həssaslaşmış və incəlmiş dəri yay günəşinin birbaşa və güclü şüalarına məruz qaldıqda, əvvəlkindən daha böyük, daha tünd və müalicəsi qat-qat çətin olan yeni ləkələr yarana bilər. Lakin bir dəri həkimi sizə yay aylarında ləkənin rəngini kəskin açmaq, dərini soymaq olmasa belə, onun tündləşməsinin qarşısını alan, melanositləri sakitləşdirən (məsələn, traneksamik turşu və niasinamidlə) və dərini antioksidantlarla qoruyan yüngül məhsullar təyin edə bilər. Qısacası, ləkə müalicəsində yay aylarında əsas fokus və məqsəd "qoruma və ləkənin böyüməsinin qarşısını alma", payız və qış aylarında isə "aktiv müalicə və dərini yeniləmə" olmalıdır.
Qış aylarında edilən güclü prosedurlarda belə arxayınlaşmaq, "günəş yoxdur" deyib ehtiyatsızlıq etmək olmaz. Qarın yerdən və ya buzun səthindən əks etdirdiyi günəş şüaları (UVA şüaları buludlardan keçir) dərini yay günəşindən belə daha çox yandıra və ləkələndirə bilər. Buna görə də hətta dağda xizək sürməyə gedəndə, qış gəzintisinə çıxanda belə üzünüzə mütləq şəkildə qoruyucu çəkməlisiniz. Peşəkar bir dermatoloq üçün xəstənin SPF vərdişinin olub-olmaması müalicəyə başlamaq üçün ən həlledici, ən vacib meyardır. Əgər pasiyent günəş qoruyucu kremi hər gün çəkməyəcək və gün ərzində yeniləməyəcəksə, heç bir vicdanlı dəri həkimi güclü ləkə açıcı məhsulları risk edib o pasiyentə yazmayacaq. Eyni qızıl qayda aktiv sızanaq müalicəsi alan (məsələn, izotretinoin həbləri qəbul edən) xəstələrə də aiddir. İltihab əleyhinə istifadə olunan dərmanlar dərini günəşə qarşı həddindən artıq həssaslaşdırır (fotosensitivlik yaradır), dərini incəldir, qorunmadıqda isə ləkə və qalıcı çapıq (çuxur) izləri qaçınılmaz olur.
Uzunmüddətli, səbir tələb edən dəri problemləri ilə mübarizə apararkən xırda görünən bəzi gündəlik vərdişlər, etdiyimiz kiçik səhvlər əslində bütövlükdə nəticəyə birbaşa və çox güclü təsir edir. Bəs müalicə prosesində nələrə xüsusi diqqət edilməlidir? İşdə sizə hər gün tətbiq etməli olduğunuz geniş xülasə:
Makiyajla əsla yatmayın: Gün ərzində nə qədər yorğun, halsız olursunuzsa olun, dərini iki mərhələli şəkildə (əvvəlcə miselyar su və ya təmizləyici yağ, sonra isə yuma geli ilə) təmizləmədən yatmaq məsamələri kir, yağ və makiyaj qalıqları ilə tıxayır, bakteriya (P. acnes) artımına ideal mühit yaradır və yeni bir sızanaq yaranmasına birbaşa şərait yaradır. Təmiz, nəfəs alan dəri həm də gecə sürtəcəyiniz bahalı serumların dəriyə tam hopması üçün mühümdür.
Özbaşına, dost məsləhəti ilə dərman almayın: Aptekdən qonşu və ya rəfiqə tövsiyəsi ilə alınan kremlər, xüsusən də tərkibində güclü kortizon olan məhsullar ilk günlərdə ləkəni açmış kimi görünsə də, uzunmüddətli istifadədə dərini kağız kimi incəldir, qan damarlarını çatladır və ləkələri dərinləşdirərək geridönüşü olmayan fəsadlar yaradır. Dərman təyinatını ancaq bir dermatoloq edə bilər.
Qidalanmanıza və stresə fikir verin: Şəkər, paketlənmiş qidalar və sadə karbohidratlar (ağ un məmulatları) qanda insulini qaldırır, bu da öz növbəsində dəridə iltihabı və sebum istehsalını artırır. Həmçinin şəkər dərinin kollagenini məhv edərək (qlikasiya prosesi) qocalma və ləkələnmə prosesini sürətləndirir. Rasionunuza bol su, omeqa-3 və antioksidantlarla zəngin (yaşıl yarpaqlı meyvə-tərəvəz) qidalar əlavə edin. Stress hormonlarını (kortizol) tənzimləmək üçün yuxu rejiminizə (gündə 7-8 saat) diqqət edin.
SPF miqdarını doğru seçin və yeniləyin: Qoruyucu kremi "üzümə ağırlıq edir" deyib sadəcə bir damcı çəkmək qətiyyən işə yaramır. Düzgün qorunma üçün krem hər iki barmaq uzunluğunda (işarə və orta barmaq) olmaqla üz və boyun nahiyəsinə bərabər şəkildə yayılmalı və mümkünsə açıq havadaykən hər 2-3 saatdan bir yenilənməlidir.
Ən əsası – Səbirli olun: Heç bir dərin ləkə və ya xroniki piqmentasiya 1 həftəyə yox olmur. İstər qırmızı bir sızanaq izi, istərsə də dərin qatlara nüfuz etmiş bir melasma olsun, hər ikisinin müalicəsi zaman, əzmkarlıq və kəsilməz nizamlı baxım istəyir.
Yekun olaraq vurğulamaq istəyirəm ki, dərimiz bizim bütün bədənimizi örtən ən böyük, xarici aləmlə ilk təmasda olan geyimimizdir. Onda yaranan hər bir qüsur bizi narahat edə, psixologiyamızı poza bilər, ancaq estetik tibbin, kosmetologiyanın və dermatologiyanın bugünkü geniş imkanları ilə bunların demək olar ki, hamısı həll ediləbiləndir. Önəmli olan yeganə şey, yalnış məlumatlara, ucuz reklamlara aldanıb dərinizi sınaq taxtasına çevirməməkdir. Əgər üzünüzdə sizi narahat edən, getməyən tünd ləkələr, dərin sızanaq izləri və ya melasma kimi problemlər varsa, zaman, pul və ən əsası ümid itirmədən peşəkar bir dəri həkimi ilə görüş təyin edin. Çünki hər bir dermatoloq dərinin elmi dilini bilir, onun reaksiyalarını anlayır və sizə bu uzun, bəzən yorucu yolda ən doğru, ən güvənli bələdçiliyi edəcəkdir. İnanın, düzgün diaqnoz, intizamlı yanaşma və peşəkar həkim dəstəyi ilə ən inadkar ləkələri belə məğlub edib, saf, aydın və gənclik işıltısı saçan bir cildə sahib ola bilərsiniz.
Dermatoloq Dr. Fəridə Axundova
Diqqət: Bu səhifədəki məlumatlar yalnız ümumi məlumatlandırma məqsədi daşıyır və peşəkar tibbi məsləhəti əvəz etmir. Dəqiq diaqnoz və müalicə üçün mütləq ixtisaslı həkimlə şəxsən məsləhətləşməlisiniz. Hər bir pasiyentin vəziyyəti fərqlidir və fərdi yanaşma tələb edir.
Randevu üçün: +994 55 250 39 46
Dr. Fəridə Axundova ilə randevu alın və dəri sağlamlığınız üçün fərdi müalicə planı əldə edin. 15+ il təcrübə və minlərlə məmnun pasiyent.
Telefon: +994 55 250 39 46
