Dəri bizim daxili dünyamızın, sağlamlığımızın və keçirdiyimiz bioloji proseslərin ən böyük aynasıdır. Bir çox insan səhər güzgüyə baxanda üzündə yeni bir sızanaq və ya qırmızılıq gördükdə narahat olur, lakin zamanla yaranan və inadkar olan tünd rəngli ləkələr daha dərin bir problemin carçısı ola bilər. Tibbi dildə melazma və ya xloazma olaraq adlandırılan bu tündləşmələr, adətən daxili hormonal dəyişikliklərin bir nəticəsidir. Bir dermatoloq qəbulunda pasiyentlərin ən çox şikayət etdiyi mövzulardan biri məhz bu hormonal ləkələrin yaranmasıdır. Çünki adi bir sızanaq izi zamanla solsa da, hormonal mənşəli piqmentasiya dərinin alt qatlarında kök salır və ondan qurtulmaq peşəkar bir dəri həkimi nəzarəti olmadan demək olar ki, qeyri-mümkündür. Bu yazıda biz hormonal ləkələrin yaranma mexanizmini, onlardan qorunma yollarını və müasir müalicə metodlarını ətraflı şəkildə təhlil edəcəyik.
Hər tünd ləkə hormonal deyil. Lakin hormonal ləkə adətən özünəməxsus simmetriyası ilə seçilir. Adətən alın, yanaqlar və dodaq üstü nahiyədə "kəpənək" formasında peyda olan bu piqmentasiya, dərinin melanin istehsal edən hüceyrələrinin (melanositlərin) hiperaktivliyi ilə bağlıdır. Bir dəri həkimi üçün diaqnoz qoymaq çox vaxt vizual müayinə ilə mümkün olur, lakin ləkənin dərinliyini müəyyən etmək üçün xüsusi "Vud lampası" (Wood's lamp) istifadə edilə bilər. Əgər üzünüzdəki tündləşmələr menstrual sikl dövründə, hamiləlikdə və ya hormonal dərmanlar qəbul edərkən artırsa, deməli, siz melazma ilə üz-üzəsiniz. Bu vəziyyət üzdəki iltihablı sızanaq elementlərindən sonra qalan post-inflamatuar piqmentasiyadan fərqlidir. Dermatoloq müayinəsində bu fərqlər aydınlaşdırılır və müalicə planı ona uyğun qurulur.
Qadın orqanizmindəki estrogen və progesteron hormonları birbaşa olaraq melanosit stimullaşdırıcı hormonları aktivləşdirir. Hamiləlik dövründə yaranan və "hamiləlik maskası" adlanan ləkələr buna ən bariz nümunədir. Həmçinin, bəzi insanlar yeniyetməlikdə sızanaq problemi ilə mübarizə apardıqları halda, 30-40 yaşlarında birdən-birə hormonal ləkələrlə qarşılaşırlar. Bu, hormonal fonun dəyişməsi və dərinin illər boyu yığılan günəş zədələrinə verdiyi cavabdır. Bir dəri həkimi olaraq qeyd etməliyəm ki, hətta tiroid vəzi problemləri və ya həddindən artıq stress də kortizol vasitəsilə piqmentasiyanı tətikləyə bilər. Bakı kimi günəşli şəhərlərdə yaşayan pasiyentlər üçün bu risk qat-qat yüksəkdir. Bir dermatoloq ilə vaxtında məsləhətləşmək, ləkənin dərinin daha dərin qatlarına (dermisə) enməsinin qarşısını almaq üçün yeganə yoldur.
Hormonal ləkələrin bir nömrəli düşməni ultrabənövşəyi şüalardır. Hormonlar dərini həssaslaşdırır, günəş isə bu həssaslığı "yanğına" çevirir. Bir çox pasiyent üzdəki hər hansı bir sızanaq izini günəşdə "qurudaraq" yox etməyə çalışır, lakin bu, piqmentasiya üçün edilən ən böyük səhvdir. Günəş şüaları melanositləri daha çox melanin istehsal etməyə vadar edir. Hormonal ləkə olan bir insan üçün SPF kremi sadəcə yayda deyil, ilin 365 günü şərtdir. Peşəkar bir dəri həkimi sizə fiziki filtrləri olan (sink oksid və ya titan dioksid) kremləri tövsiyə edəcək, çünki onlar şüaları dərindən əks etdirirlər. Bir dermatoloq tövsiyəsi ilə seçilən doğru günəş qoruyucusu, müalicənin 70%-ni təşkil edir.
Hormonal ləkə və ya melazma, əsasən estrogen və progesteron hormonlarının dəyişməsi nəticəsində melanosit hüceyrələrinin həddindən artıq melanin istehsal etməsi ilə yaranan xroniki dəri vəziyyətidir. Bu piqmentasiya növü günəşin ultrabənövşəyi (UV) və hətta görünən işıq (HEV) şüaları ilə təmasda kəskinləşərək dərinin simmetrik nahiyələrində tünd qəhvəyi ləkələr yaradır. Profilaktika məqsədilə daxili hormonal fonun tənzimlənməsi ilə yanaşı, hər gün geniş spektrli mineral günəş qoruyucularından istifadə edilməsi və antioksidant tərkibli zərdabların tətbiqi həyati əhəmiyyət kəsb edir. Bir dermatoloq nəzarəti altında aparılan sistemli yanaşma, ləkələrin dərinin dərin qatlarına nüfuz etməsinin qarşısını almağa və mövcud piqmentlərin rəngini açmağa imkan verir. Müasir müalicə protokollarında traneksamik turşusu, niasinamid və retinol kimi maddələr kompleks şəkildə istifadə olunur.
Fiziki Qorunma: Geniş kənarlı papaqlar və keyfiyyətli günəş eynəkləri günəş şüalarının birbaşa təmasını azaldır.
Antioksidantlar: Vitamin C və E kimi maddələr sərbəst radikallarla mübarizə apararaq dərinin özünü qorumasına kömək edir.
Doğru SPF: Ən azı SPF 50 dərəcəli və PA++++ markalı kremlər hər 2-3 saatdan bir yenilənməlidir.
Hormonal Nəzarət: Oral kontraseptivlər və ya hormonal terapiya alırsınızsa, mütləq bir dəri həkimi ilə məsləhətləşməlisiniz.
İstilikdən Qaçınma: Hamam, sauna və isti buxar hormonal ləkələri artıra bilər; dərini sərin saxlamaq vacibdir.
Əgər evdə tətbiq olunan kremlər nəticə vermirsə, bir dermatoloq sizə klinik prosedurlar təklif edə bilər. Lakin burada diqqətli olmaq lazımdır. Hər lazer hormonal ləkəyə uyğun deyil. Bəzi lazerlər dərini həddindən artıq qızdıraraq piqmentasiyanı daha da pisləşdirə bilər. Peşəkar bir dəri həkimi adətən "pikosaniyəlik lazerlər" və ya "Q-switch" texnologiyalarına üstünlük verir. Həmçinin, kimyəvi pilinqlər də dərinin üst qatını yeniləyərək ləkələrin rəngini açır. Əgər üzdə aktiv sızanaq və ya iltihab varsa, əvvəlcə o müalicə olunmalı, sonra ləkə prosedurlarına keçilməlidir. Bir dermatoloq sizə ləkənin tipinə görə mezoterapiya (ləkə əleyhinə kokteyllər) da məsləhət görə bilər ki, bu da dərini daxildən qidalandırır.
Hormonal ləkələrlə mübarizə aparan hər kəsin vanna otağında bəzi "sehrli" maddələr olmalıdır. Bir dəri həkimi olaraq, tərkibində aşağıdakı maddələr olan məhsulları tövsiyə edirəm:
Traneksamik turşusu: Melanin istehsalı zəncirini qıran ən müasir maddələrdən biridir.
Kojik turşusu: Təbii ağardıcıdır və ləkələrin solmasına kömək edir.
Azelain turşusu: Həm sızanaq müalicəsində, həm də hormonal ləkə açılmasında effektivdir.
Arbutin: Hidrokinona təhlükəsiz alternativ olan bitki mənşəli ağardıcıdır.
Retinol: Dərinin yenilənməsini sürətləndirərək tündləşmiş hüceyrələri kənarlaşdırır.
Bu maddələri istifadə edərkən mütləq bir dermatoloq məsləhəti alınmalıdır, çünki yanlış konsentrasiya dərini qıcıqlandıra və ləkəni artıra bilər.
Çox vaxt pasiyentlər ləkələrdən qurtulmaq üçün dərini həddindən artıq sürtür və ya güclü turşularla zədələyirlər. Bir dəri həkimi sizə deyəcək ki, zədələnmiş dəri baryeri daha çox piqment istehsal edir. Dəri özünü qorumaq üçün rəngini tündləşdirir. Buna görə də, müalicə müddətində keramidlər və hialuron turşusu ilə dərini nəmləndirmək çox vacibdir. Əgər üzdə hər hansı bir sızanaq yaranarsa, ona toxunmadan müalicə etmək lazımdır ki, sonradan hormonal faktorlarla birləşib qalıcı ləkəyə çevrilməsin. Sağlam dəri baryeri, hormonal ləkə müalicəsinin təməl daşıdır. Bir dermatoloq müalicə zamanı mütləq bərpaedici kremlər də təyin edir.
Daxildən gələn sağlamlıq üzdə parlayır. Antioksidantlarla zəngin qidalanma hüceyrələri günəşin zərərindən qoruyur. Vitamin C, E və sink dərinin immunitetini artırır. Sızanaq problemi olan pasiyentlər üçün şəkərli qidaların zərərli olduğu kimi, ləkəli dərilər üçün də iltihab yaradan qidalar risklidir. Bol su içmək dərinin metabolizmasını sürətləndirir. Həmçinin, yuxu rejimi hormonal balans üçün həyati vacibdir. Gecə saatlarında dəri özünü yeniləyir. Bir dəri həkimi olaraq tövsiyəm odur ki, stressdən uzaq durmağa çalışın, çünki yüksək kortizol səviyyəsi birbaşa ləkələri tündləşdirir. Hormonal ləkə təkcə kosmetik yox, həm də həyat tərzi ilə bağlı bir məsələdir.
Əgər ləkələriniz getdikcə tündləşirsə, sahəsi genişlənirsə və ya rəngi qeyri-bərabərdirsə, vaxt itirmədən bir dermatoloq qəbuluna yazılın. Erta diaqnoz hər şeydir. Ləkə nə qədər köhnədirsə, onun müalicəsi bir o qədər çətin olur. Bir dəri həkimi sizin ümumi sağlamlıq vəziyyətinizi analiz edərək, bəlkə də qan analizləri istəyərək problemin kökünü tapacaq. Unutmayın ki, internetdə satılan "möcüzəvi" ağardıcı kremlərin çoxu tərkibində civə və ya qeyri-qanuni miqdarda steroid daşıya bilər ki, bu da dərini geri dönməz şəkildə zədələyər. Peşəkar bir dermatoloq sizə elmi sübutlara əsaslanan təhlükəsiz yol göstərəcək.
Bakı sakinləri üçün dəniz kənarındakı rütubət və güclü Xəzri küləyi dərini daim sınağa çəkir. Külək dərini qurutduqda, günəş şüaları dərinin daha dərin qatlarına nüfuz edə bilir. Bu da hormonal ləkə yaranması üçün "ideal" mühit yaradır. Şəhərimizdə hər addımbaşı bir kosmetoloji mərkəz olsa da, mən sizə dərini tibbi təhsili olan bir dəri həkimi mütəxəssisə etibar etməyi tövsiyə edirəm. Çünki hormonal problemlər sadəcə "təmizlik" ilə həll olunmur. Bir dermatoloq Bakının iqlim şəraitini nəzərə alaraq sizə həm qoruyucu, həm də bərpaedici proqram tərtib edəcək. Üzünüzdə yaranan hər bir sızanaq və ya ləkə, əslində orqanizmin kömək çağırışıdır.
Hormonal piqmentasiya ilə mübarizə bir gecədə bitən marafon deyil. Bu, aylarla davam edən intizamlı bir prosesdir. Lakin ümidinizi itirməyin; müasir dermatologiya artıq ən inadkar ləkələri belə idarə edə bilir. Bir dermatoloq ilə əl-ələ verərək, doğru qulluq və müasir prosedurlarla arzuladığınız hamar dəriyə qovuşa bilərsiniz. Üzünüzdəki sızanaq izləri və ya hormonal ləkələr sizin gözəlliyinizi kölgələməməlidir. Dəri həkimi hər zaman sizin sağlamlığınızın keşiyindədir. Özünüzə vaxt ayırın, günəşdən qorunun və peşəkar məsləhətlərə qulaq asın. Gözəllik sağlamlıqdan başlayır və sizin dərəniz hər şeyin ən yaxşısına layiqdir. Bu gün atacağınız kiçik bir addım – məsələn, doğru SPF seçmək – gələcəkdə güzgüdə görəcəyiniz parlaq simanın təməlidir.
Dermatoloq Dr. Fəridə Axundova
Diqqət: Bu səhifədəki məlumatlar yalnız ümumi məlumatlandırma məqsədi daşıyır və peşəkar tibbi məsləhəti əvəz etmir. Dəqiq diaqnoz və müalicə üçün mütləq ixtisaslı həkimlə şəxsən məsləhətləşməlisiniz. Hər bir pasiyentin vəziyyəti fərqlidir və fərdi yanaşma tələb edir.
Randevu üçün: +994 55 250 39 46
Dr. Fəridə Axundova ilə randevu alın və dəri sağlamlığınız üçün fərdi müalicə planı əldə edin. 15+ il təcrübə və minlərlə məmnun pasiyent.
Telefon: +994 55 250 39 46
