Dərinizdə gözlənilmədən yaranan səpkilər, qızartı və ya inatçı quruluq hissi ilə mübarizə aparırsınızsa, problemin çox güman ki, dərinin üst təbəqəsində — yəni "dəri baryeri"ndə gizləndiyini bilməlisiniz. Professional bir dermatoloq olaraq, hər gün klinikamıza dərinin təbii müdafiə sistemini məhv etmiş onlarla pasiyent gəlir. İnsanlar çox vaxt səpkiləri birbaşa bakteriyalara bağlayıb onları sərt vasitələrlə "qurutmağa" çalışırlar, lakin bu yanaşma dərinin baryerini daha da zədələyərək sızanaq ocaqlarının sayını artırır. Bir dəri həkimi kimi qeyd etməliyəm ki, dəri baryerinin zədələnməsi dərinin xarici dünyaya qarşı qapılarını taybatay açması deməkdir. Bu yazıda, dəri baryerinin funksiyalarını, zədələnmə səbəblərini və bu zədələnmiş baryerin necə bərpa ediləcəyini, dərinin yenidən necə sağlamlıq qazana biləcəyini ətraflı araşdıracağıq.
Dəri baryeri, dərinin ən üst təbəqəsi olan "stratum korneum"un (buynuz təbəqə) xarici dünyanı daxildən ayıran hissəsidir. Bu təbəqə keramidlər, xolesterol və yağ turşularından ibarət bir "kərpic-sement" strukturu kimidir. Bir dermatoloq müayinəsində pasiyentlərin çoxunun bu strukturu pozduğunu görürük. Bəs baryer necə zədələnir? Ən çox rast gəlinən səbəblər həddindən artıq pilinq (peeling) etmək, tərkibində sərt surfaktantlar olan yuyucular istifadə etmək və ya yanlış aktivləri (retinol, turşular) düzgün dozada tətbiq etməməkdir.
Dəri baryeri zədələndikdə, nəmlik buxarlanır (transepidermal su itkisi) və dəri daxildən gələn bakteriyalara və xarici qıcıqlandırıcılara qarşı müdafiəsiz qalır. Bu zaman dəri özünü qorumaq üçün ifrat sebum (yağ) ifraz edir və bu da sızanaq formalaşmasına yol açır. Bir dəri həkimi olaraq hər zaman vurğulayıram: dəri baryerini zədələmək bir gecədə baş verir, lakin bərpası aylar çəkə bilər.
Dəri baryeri zədələnməsi, epidermisin ən üst təbəqəsinin kimyəvi, fiziki və ya ekoloji amillər nəticəsində strukturunun pozulması prosesidir. Bu vəziyyət dərinin öz nəmini saxlamasını və xarici patogenlərə qarşı müdafiəsini əngəlləyir, nəticədə dəridə səpkilər, iltihablı qızartılar və kroniki həssaslıq yaranır. Professional dermatoloqlar baryer funksiyasını dərinin sağlamlıq indeksinin təməli hesab edirlər, çünki zədələnmiş baryer təkcə akne (sızanaq) deyil, həm də rozasiya və atopik dermatit kimi xəstəliklərə də yol açır. Baryerin bərpası, dərinin özünü yeniləmə mexanizmini işə salan, nəmləndirici və qoruyucu komponentlərin düzgün kombinasiyası ilə həyata keçirilir. Bir dəri həkimi tərəfindən idarə olunan bu proses, dərinin immunitetini və fizioloji dayanıqlılığını bərpa edərək səpkilərin qarşısını alan yeganə elmi yanaşmadır.
Səbəb: Həddindən artıq dərini təmizləmək (over-cleansing).
Səbəb: Yanlış aktiv maddə (turşu/retinol) konsentrasiyası.
Simptom: Dərinin dartılması, qızartı və qabıqlanma.
Simptom: İntensiv, müalicəyə tabe olmayan sızanaq səpkiləri.
Həll: Keramid və pantenol tərkibli qoruyucu məhsullar.
Pasiyentlərin ən böyük səhvi, dəri baryeri zədələnməsi zamanı yaranan səpkiləri "çirkli dəri" kimi görüb, onları daha da sərt təmizləyicilərlə yumaqdır. Bu paradoksal bir vəziyyətdir: siz dərini təmizlədikcə o, daha çox zədələnir və daha çox sızanaq istehsal edir. Bir dermatoloq olaraq, pasiyentlərimə ilk növbədə "az çoxdur" (less is more) yanaşmasını tətbiq etməyi məsləhət görürəm.
Baryer zədələnəndə dəri "yanır" (stinging sensation). Əgər üzünüzə hər hansı bir məhsul vurduqda yanma hissi varsa, bu, dəri baryeri zədələnməsi göstəricisidir. Bu halda aktiv maddələri tamamilə dayandırmaq və bir dəri həkimi məsləhəti ilə minimal, sakitləşdirici bir rutinə keçmək lazımdır. Yalnız baryer bərpa olunduqdan sonra, sızanaq üçün olan aktiv müalicələrə qayıtmaq olar.
Baryerin bərpası vaxt və intizam tələb edir. Professional bir dermatoloq kimi, pasiyentlərimin rutinindən çıxardığım ilk şey sərt sabunlardır. Dərinin təbii pH-ı turşudur (təxminən 5.5), ona görə də yuyucu vasitələriniz buna uyğun olmalıdır. Bir dəri həkimi olaraq mən, tərkibində keramidlər, yağ turşuları və hyaluron turşusu olan məhsulları ən yaxşı bərpaedicilər sayıram.
Dəri baryeri zədələnməsi zamanı qidalanma və su qəbulu da çox önəmlidir. Dəri daxildən dəstəklənmədikdə, xarici qulluq yetərli olmur. Bir dermatoloq olaraq pasiyentlərimə deyirəm: "Sizin dəriniz sizin aynanızdır". Əgər daxildə bir balans pozulması varsa, bu mütləq sızanaq və ya qızartı şəklində üzə çıxacaq. Bir dəri həkimi müayinəsi ilə bu balansın harada pozulduğunu tapmaq mümkündür.
Bəzən pasiyentlər soruşur: "Niyə mənim dəri baryeri zədələnməsi problemlərim bitmir?". Bunun səbəbi, çox vaxt hələ də səhv məhsullardan istifadə etmələridir. Professional bir dermatoloq sizə hansı məhsulun sizin dərinizə "qida" kimi gələcəyini, hansının isə "zəhər" olduğunu müəyyən etməkdə kömək edir. Bir dəri həkimi sizin dəri tipinizə uyğun elmi yanaşmanı tətbiq edir.
Unutmayın, səpkilər sadəcə bir görüntü deyil, onlar dərinin çığırtısıdır. Dəri baryerini zədələməklə siz sadəcə bir sızanaq deyil, bütün dəri ekosistemini pozursunuz. Gəlin, professional bir dermatoloq nəzarəti ilə bu sistemi bərpa edək. Bir dəri həkimi olaraq mən, sağlam dərinin hər zaman baryeri sağlam olan dəri olduğunu vurğulayıram.
Dermatoloq Dr. Fəridə Axundova
Diqqət: Bu səhifədəki məlumatlar yalnız ümumi məlumatlandırma məqsədi daşıyır və peşəkar tibbi məsləhəti əvəz etmir. Dəqiq diaqnoz və müalicə üçün mütləq ixtisaslı həkimlə şəxsən məsləhətləşməlisiniz. Hər bir pasiyentin vəziyyəti fərqlidir və fərdi yanaşma tələb edir.
Randevu üçün: +994 55 250 39 46
Dr. Fəridə Axundova ilə randevu alın və dəri sağlamlığınız üçün fərdi müalicə planı əldə edin. 15+ il təcrübə və minlərlə məmnun pasiyent.
Telefon: +994 55 250 39 46
