Hər birimiz həyatımızın müəyyən mərhələsində güzgüyə baxanda üzümüzdə qızartı və ya xırda bir nöqtə görməyə alışmışıq. Lakin bəzən elə bir vəziyyət yaranır ki, dərinin səthində heç bir "baş" və ya dəlik görünmür, amma dərindən gələn, toxunduqda kəskin ağrı verən və günlərlə, hətta həftələrlə çəkilməyən bir şişkinlik hiss edirik. Bu, tibbi dildə kistik və ya nodulyar akne olaraq bilinsə də, xalq arasında daha çox dəri altı iltihab kimi tanınır. Bu cür səpkilər adi bir sızanaq elementindən daha mürəkkəbdir və dərinin ən dərin qatlarında – dermisdə baş verən kəskin reaksiyanın nəticəsidir. Professional bir dermatoloq qəbuluna gələn pasiyentlərin ən böyük qorxusu bu ağrılı düyünlərin üzdə qalıcı çapıqlar buraxmasıdır. Çünki daxili iltihab toxumaları parçalayır və vaxtında peşəkar bir dəri həkimi müdaxiləsi olmazsa, dəridə geri dönməz çökəkliklər yarana bilər. Bu yazıda biz dərinin dərinliyindəki bu gizli prosesin köklərinə enəcək və ondan qurtulmağın elmi yollarını araşdıracağıq.
Normal bir sızanaq dərinin məsaməsinin ağzında yaranan tıxac nəticəsində yaranırsa, daxili iltihab daha dərinlərdə, piy vəzisinin follikulunun daxilində partlaması nəticəsində meydana gəlir. Piy vəzisi həddindən artıq sebum (yağ) istehsal etdikdə və bu yağ ölü hüceyrələrlə birləşərək follikulu daxildən gərdikdə, follikul divarı partlayır. Nəticədə, dərinin normalda "yad cisim" kimi qəbul etdiyi yağ və bakteriyalar dermis qatına sızır. İmmunitet sistemi bu "işğala" kəskin iltihab reaksiyası ilə cavab verir. Bir dəri həkimi müayinə zamanı bu nahiyənin niyə bu kadar ağrılı və bərk olduğunu məhz bu daxili partlayışla izah edir. Bir dermatoloq üçün bu vəziyyət artıq sadəcə kosmetik qüsur deyil, ciddi bir tibbi müdaxilə tələb edən klinik vəziyyətdir.
Niyə bəzi insanlarda yalnız səthi səpkilər olur, digərlərində isə ağır dəri altı iltihab yaranır? Burada genetik meylliliklə yanaşı, hormonların rolu danılmazdır. Androgen hormonları piy vəzilərinin ən böyük stimulyatorudur. Xüsusən yetkin qadınlarda menstrual sikl öncəsi yaranan o ağrılı, "başı çıxmayan" şişkinliklər birbaşa hormonal dalğalanmaların nəticəsidir. Bir dəri həkimi olaraq müşahidə edirəm ki, hormonlara qarşı həssaslığı olan pasiyentlərdə sebumun tərkibi də fərqli olur; o, daha qatı və iltihab yaratmağa meyllidir. Peşəkar bir dermatoloq bu cür pasiyentlərdən mütləq hormon analizləri tələb edir, çünki xaricdən çəkilən heç bir krem daxildəki hormonal fırtınanı sakitləşdirə bilməz.
Dəri altı iltihab, piy-tük follikulunun dərin qatlarında sebumun, ölü dəri hüceyrələrinin və Cutibacterium acnes bakteriyalarının toplanması nəticəsində yaranan ağır iltihabi reaksiyadır. Bu vəziyyət adi sızanaqlardan fərqli olaraq dərinin səthinə çıxış yolu tapmır və daxildə kistik düyünlərin yaranmasına, toxuma nekrozuna və kəskin ağrıya səbəb olur. Patoloji proses adətən hormonal disbalans, insulin dirənci və ya xroniki stress fonunda piy vəzilərinin hiperaktivliyi ilə tətiklənir. Peşəkar bir dermatoloq tərəfindən aparılan diaqnostika iltihabın yayılma dərəcəsini müəyyən etməyə və post-akne çapıqlarının qarşısını almaq üçün sistemik müalicə strategiyasını qurmağa imkan verir. Müasir dermatologiyada daxili iltihabın müalicəsi həm iltihab əleyhinə preparatları, həm də dərinin regenerasiya qabiliyyətini artıran texnologiyaları əhatə edir.
Dərinlik: İltihab dərinin epidermis deyil, dermis və bəzən hipodermis qatında lokallaşır.
Ağrı Faktoru: Sinir ucluqlarına olan təzyiq səbəbindən toxunduqda və ya hətta sakit halda belə kəskin ağrı verir.
Xronikləşmə: Müalicə olunmadıqda həmin nahiyədə təkrar-təkrar iltihab yarana bilər.
Morfologiya: Səthi başlıq verməyən, geniş sahəli qızartı və bərk düyünlərlə xarakterizə olunur.
Nəticə: Yanlış müdaxilə (sıxma) edildikdə infeksiyanın qana keçməsi və ya dərin çapıqların yaranması riski yüksəkdir.
Gənclərin və hətta yetkinlərin etdiyi ən böyük səhv, o ağrılı şişkinliyi "çıxarmağa" çalışmaqdır. Bir dermatoloq olaraq hər gün pasiyentlərimə təkrar edirəm: daxili iltihabı sıxdığınız zaman siz onu bayıra çıxarmırsınız, əksinə, daxildəki o iltihablı kapsulu daha da dərində partladırsınız. Bu, infeksiyanın qonşu toxumalara yayılmasına və iltihabın sahəsinin böyüməsinə səbəb olur. Bir dəri həkimi kabinetində edilən drenaj ilə evdə edilən sıxma arasında uçurum var. Ev şəraitində edilən hər bir müdaxilə, gələcəkdə lazer müalicəsi tələb edəcək dərin bir çapıq deməkdir. Əgər üzünüzdə dəri altı iltihab varsa, ona əl vurmamaq müalicənin birinci şərtidir.
Daxildən gələn sızanaq elementləri çox vaxt qanımızdakı şəkər səviyyəsi ilə birbaşa əlaqəlidir. Yüksək glisemik indeksli qidalar (şəkər, ağ un, hazır paketlənmiş qidalar) insulini artırır. İnsulin isə IGF-1 adlı böyümə faktorunu tətikləyir ki, bu da piy vəzilərini "çılğıncasına" işləməyə məcbur edir. Bir dəri həkimi olaraq mən tez-tez pasiyentlərimə süd məhsullarını və şəkəri bir müddət azaltmağı tövsiyə edirəm. Çünki daxili iltihabın "yanacağı" məhz bu qidalardır. Professional bir dermatoloq pəhrizi müalicənin ayrılmaz hissəsi kimi görür. Əgər daxili iltihablarınız tez-tez təkrar olunursa, bəlkə də problemin kökü vanna otağınızdakı kremlərdə deyil, mətbəxinizdəki boşqabdadır.
Dəri altı iltihab adi kosmetik təmizləmə (çistka) ilə keçib getmir. Burada daha ciddi yanaşma lazımdır. Bir dermatoloq vəziyyətdən asılı olaraq aşağıdakı metodları seçə bilər:
İntralezyonal Steroid İnyeksiyası: Çox böyük və ağrılı düyünlərin daxilinə birbaşa iltihab əleyhinə dərman vurulur. Bu, şişkinliyi və ağrını bir neçə saat ərzində azaldır.
Sistemik Antibiotiklər: İltihabı daxildən söndürmək üçün spesifik antibiotik kursları təyin olunur.
İzotretinoin Terapiyası: Əgər dəri altı iltihab xroniki hal alıbsa və çapıq qoyursa, bu güclü dərman yeganə çıxış yolu ola bilər.
Lazer və İşıq Terapiyası: Bakteriyaları məhv etmək və dərinin regenerasiyasını sürətləndirmək üçün istifadə olunur.
Yalnız təcrübəli bir dəri həkimi bu ağır dərmanların dozalanmasını və yan təsirlərini idarə edə bilər. Özbaşına antibiotik və ya "roakkutan" tipli dərmanlar qəbul etmək qaraciyər və digər orqanlar üçün təhlükəli ola bilər.
Müasir Bakı həyatında stress qaçılmazdır, lakin dərinin ən böyük düşmənidir. Stress zamanı ifraz olunan kortizol hormonu dərinin immunitetini zəiflədir və dəri altı iltihab prosesini sürətləndirir. Eyni zamanda, yuxusuzluq dərinin özünü bərpa etməsinə imkan vermir. Gecə saatlarında dəri hüceyrələri yenilənir və iltihablı nahiyələr sağalmağa başlayır. Bir dəri həkimi kimi müşahidə edirəm ki, imtahan dövründə və ya ağır iş həftəsində pasiyentlərin dərisində aktiv sızanaq elementləri kəskin artır. Professional bir dermatoloq sizə yuxu rejimini tənzimləməyi və bəlkə də bitki mənşəli sakitləşdiricilərdən istifadə etməyi məsləhət görəcək.
Üzünüzdə bərk, qırmızı və ağrılı bir şişkinlik hiss etdikdə nə etməlisiniz? İlk növbədə, ona toxunmağı dayandırın.
İsti Kompres: Əgər şişkinlik hələ "yetişməyibsə", gün ərzində bir neçə dəfə 5-10 dəqiqəlik ilıq kompres qan dövranını artıra və iltihabın daha tez sorulmasına kömək edə bilər.
Azelain Turşusu və ya Salisilin: Tərkibində bu maddələr olan zərdablar iltihabı səthi olaraq sakitləşdirə bilər.
Buz Tətbiqi: Kəskin ağrı və şişkinlik zamanı dərini nazik bir parça ilə bükülmüş buzla sakitləşdirmək olar.
Amma unutmayın ki, bunlar müvəqqəti tədbirlərdir. Əgər dəri altı iltihab sahəsi böyüyürsə, mütləq bir dermatoloq yanına getməlisiniz.
Daxili iltihabın ən üzücü tərəfi onun özündən sonra qoyduğu "xatirələrdir". Bunlar ya tünd qırmızı-bənövşəyi ləkələr (eritema), ya da dərinin relyefindəki çökəkliklərdir. Bir dəri həkimi bu izləri müalicə etmək üçün artıq estetik dermatologiyanın imkanlarından istifadə edir. Kimyəvi pilinqlər dərinin üst qatını yeniləsə də, dərin çapıqlar üçün çox vaxt subsiya (çapıq toxumasının altından kəsilməsi) və ya CO2 lazer tətbiq olunur. Sızanaq müalicəsində ən vacib qayda budur: çapığı müalicə etməkdən daha asanı, onun yaranmasına imkan verməməkdir. Vaxtında bir dermatoloq yardımı sizi illərlə davam edəcək baha başa gələn lazer prosedurlarından xilas edə bilər.
Bakının iqlimi – kəskin külək və yaydakı intensiv UV şüaları – dərini daim qıcıqlandırır. Belə bir şəraitdə dəri altı iltihab olan bir dəri daha həssasdır. Bizim regionda dərinin fototipi adətən III və ya IV olur ki, bu da ləkə qalma riskini (post-inflamatuar hiperpigmentasiya) artırır. Bir dəri həkimi bu yerli xüsusiyyətləri bilməli və ona uyğun müalicə protokolu tərtib etməlidir. Yalnız xaricdə oxumuş və ya ən son elmi protokollardan xəbərdar olan bir dermatoloq sizə "Bakı dərisi"nin dilini izah edə bilər. Sızanaq müalicəsi təkcə krem satmaq deyil, pasiyentin həyat tərzini dəyişməkdir.
Dəri altı iltihab həm fiziki, həm də mənəvi baxımdan yorucu ola bilər. Lakin müasir tibb bu sahədə möcüzələr yaradır. Güzgüdə gördüyünüz o ağrılı şişkinlik sizi ümidsizliyə salmasın. Bu, sadəcə bədəninizin sizə "mənə qulaq as" demə üsuludur. Professional bir dermatoloq ilə birlikdə bu yolu addımlamaq, həm daxili səbəbləri tapmaq, həm də xarici gözəlliyi bərpa etmək deməkdir. Unutmayın ki, dəriniz sizin ən böyük və ən vacib orqanınızdır. Ona bir mütəxəssis, bir dəri həkimi gözü ilə baxın. Sızanaq müalicəsində səbirli olun, çünki daxili iltihabın sağalması zaman tələb edir, lakin nəticə – hamar və ağrısız bir dəri – hər bir saniyəyə dəyər. Özünüzə olan inamınızı heç bir dəri problemi ilə kölgələməyin; elmin və peşəkar əllərin köməyi ilə hər şeyin həlli mümkündür.
Dermatoloq Dr. Fəridə Axundova
Diqqət: Bu səhifədəki məlumatlar yalnız ümumi məlumatlandırma məqsədi daşıyır və peşəkar tibbi məsləhəti əvəz etmir. Dəqiq diaqnoz və müalicə üçün mütləq ixtisaslı həkimlə şəxsən məsləhətləşməlisiniz. Hər bir pasiyentin vəziyyəti fərqlidir və fərdi yanaşma tələb edir.
Randevu üçün: +994 55 250 39 46
Dr. Fəridə Axundova ilə randevu alın və dəri sağlamlığınız üçün fərdi müalicə planı əldə edin. 15+ il təcrübə və minlərlə məmnun pasiyent.
Telefon: +994 55 250 39 46
